محمد مهدى ملايرى

231

تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )

انوشروان گفت : « چون مردى را كه به دينى مخالف گرويده بودند حاضر ساختم و آنها را براى تحقيق دربارهء آنچه مىگفتند گرد آوردم ، دليرى و بد نهادى و نيروى اهريمنى آنان به پايه‌اى بود كه در اظهار دين ناپاك خود از كشته شدن و مرگ باكى نداشتند ، حتى هنگامى كه من از برترين مرد آنها در حضور جمع پرسيدم كه آيا كشتن مرا روا مىداند ، گفت : آرى من كشتن تو و هر آن كسى كه دين ما را نپذيرد روا مىدانم . لكن من به كشتنش فرمان ندادم تا هنگامى كه وقت غذا رسيد فرمودم تا او را براى خوردن غذا به زندان دارند و ظرفى طعام نزد او فرستادم و فرستاده را فرمودم تا از سوى من به او پيغام رساند كه بقاى من براى او سودش بيش از آن چيزى است كه او گفت . به فرستادهء من پاسخ داده بود كه اين راست است ، ليكن پادشاه از من خواست كه آنچه را در دل دارم به راستى بگويم ، و از آنچه ايمان من است هيچ از او پوشيده ندارم ، و من هم بدانچه از خواست خود به او گفتم ايمان دارم . « 1 »

--> - حكومت انوشروان دلگير و درصدد بوده‌اند ديگرى را از خاندان قباد به شاهى بنشانند دانسته است ( نگاه كنيد به كتاب جنگهاى ايران و روم ترجمه فارسى آن از محمد سعيدى ص 110 - 111 ) ولى آنچه در كتاب انوشروان آمده به حقيقت نزديكتر مىنمايد . زيرا با اقدامات انوشروان در سركوبى مزدكيان كه وضع بزرگان و اشراف را به خطر انداخته بودند و اينكه در اثر همان اقدامات دوباره اين طبقه قدرت و نفوذ خود را به دست آورده بودند بسيار بعيد به نظر مىرسيد كه اين طبقه تا اين حد از وضع حكومت او ناخوشنود و دلگير بوده‌اند ، ولى طبيعى و منطقى است كه پيروان مزدك يا زردشت پسر خركان كه به گفتهء طبرى ( ج 1 ص 525 ) بدعتى در دين مجوس بديد آورده و كار ديانت او بالا گرفته و گروه كثيرى به او گرويده بودند و مزدك نيز يكى از داعيان دين او بوده و هر دو دسته لطمهء سخنى از انوشروان خورده بودند ، درصدد قتل او برآمده و اين توطئه را چيده باشند . و به‌گفتهء كريستن سن اين مزدكيان بودند كه در زمان قباد هم با توطئه و تحريك مىخواستند كاوس پذشخوار شاه برادر خسرو را كه مزدكى بوده به جاى او بنشانند ( ايران در زمان ساسانيان ص 252 ) . ( 1 ) . عبارت اصل چنين است : « و انما ادين بما اخذته من مودّتى » گمان مىرود اخذته در اصل اخبرته بوده و درهرحال عبارت روشن و مستقيم به‌نظر نمىرسد ، شايد حذف يا تحريفى در آن روى داده باشد .